Heshtja nuk ėshtė diplomaci e qetė

Nėse Ashton qėndron nė kėtė rol gjatė mandatit tė plotė pesėvjeēar, atėherė ajo duhet tė heqė dorė nga heshtja e diplomacisė tė qetė dhe tė fillojė tė bėjė zhurmė
Nga George Lyon*
Thuhet se diplomacia e qetė ndihmoi pėr ta fituar Luftėn e Ftohtė. Me anė tė
manovrimit tė butė nė prapaskenė, diplomatėt ishin nė gjendje ta shtynin
Bashkimin Sovjetik dhe Shtetet e Bashkuara nga pragu i konfliktit bėrthamor, nė
ulje tė tensionit, e nė fund - nė paqe.
Ky sukses krijoi modelin qė ėshtė ndjekur nga tė tjerė. Por, nė botėn e
Pasluftės sė Ftohtė, ku suksesi matet jo vetėm nga rezultati, por edhe nga
procesi, a mundet diplomacia e qetė ende ti shėrbejė tė mirės sė pėrbashkėt?
Nė muajin dhjetor, Catherine Ashton, Pėrfaqėsuesja e Lartė pėr Politikė tė
Jashtme nė BE, tha: "Besoj se shumėēka mund tė arrihet me diplomaci tė
qetė". Pėr fat tė keq, Lady Ashton duket se gabimisht e konsideron
diplomacinė e qetė si heshtje shurdhuese.
Gjatė shtatė muajve nė punė ajo ėshtė pėrballur me krizėn humanitare nė Haiti,
bujėn ndėrkombėtare pas sulmit tė Izraelit ndaj anijeve nė rrugėn e tyre drejt
Gazės, dhe sė fundi, me derdhjen e paparė tė naftės nė Gjirin e Meksikės. Nė tė
gjitha kėto situata nuk e kemi dėgjuar asnjė zė, e lere mė ndonjė rėnkim, nga
personi i ngarkuar qė ta pėrfaqėsojė BE-nė nė skenėn botėrore. Kjo i ka bėrė
shumė eurodeputetė qė tė pyeten pse kanė votuar pėr kandidaturėn e Ashton nė
janar.
Ashton ėshtė kritikuar shumė pėr shkak se nuk e ka vizituar Haitin pas tėrmetit
shkatėrrimtar. Kjo ishte prova e parė e saj e vėrtetė nė punė dhe duke mos
treguar solidaritet me haitianėt, u krijua pėrshtypja se ajo, rrjedhimisht edhe
BEja, ishte e shkėputur nga fatkeqėsia.
Unė jam i sigurt se Ashton i ka bashkėrenduar dėrgesat e ndihmės humanitare dhe
ka biseduar nė telefon me Ministrat e Jashtėm, por a nuk ėshtė kjo diēka qė
duhet tė bėhet nga diplomatėt nė ekipin e saj? Si Ministre e Jashtme e BEsė, a
sduhet qė puna e saj tė shihet nga njerėzit? Edhe Nixon pėrshėndetej herė pas
here nga Brezhnevi nė pistėn e Moskės.
Thėnė tė drejtėn, Ashton u takua me tė gjithė 27 Ministrat e Jashtėm tė BEsė
pas sulmit ndaj anijeve qė po bartnin ndihmė humanitare nė Gazė, ku u vranė
nėntė njerėz. Por, krejt e dinė se Ashton nuk ėshtė aktore kur ėshtė fjala pėr
konfliktin midis Izraelit dhe Palestinės.
Kur tė gjithė i pėrcjellin veprimet e Tony Blair, pėrfaqėsuesit tė kuartetit,
ndėrsa njė fjalė e Sekretares sė Shtetit Hillary Clinton mund ta ndryshojė edhe
drejtimin e erės, sa ka hapėsirė pėr njė anėtare tė re nė diplomacinė rreth
Lindjes sė Mesme?
Pėrpjekjet pėr ta bllokuar shpėrthimin vullkanik tė naftės nga thellėsitė e
oqeanit nė Gjirin e Meksikės, kanė ēuar nė thirrje pėr pezullim tė shpimeve pėr
nxjerrje tė naftės nė Europė, pėrfshirė edhe Gunther Oettinger, Komisionari
Europian pėr Energji, qė ka kėrkuar ndėrprerjen e menjėhershme tė operacioneve
nė Detin e Veriut.
Ndėrkohė qė kjo thirrje i shpėrfillė standardet e larta tė sigurisė, tė cilat
tashmė ekzistojnė nė Europė, veēanėrisht nė Britani tė Madhe pas hetimit tė
rastit Piper Alpha dhe Raportit Cullen, ngjarjet pėrtej Atlantikut na bėjnė
tė pėrqendrohemi nė mėnyrėn e nxjerrjes sė sigurt tė naftės nga puset gjithnjė
e mė sfiduese. Nė debatin pėr kėtė ēėshtje, Pėrfaqėsuesja e BE-sė pėr Politikė
tė Jashtme sėrish ka munguar.
Puna e Ashton mund tė jetė bėrė mė tė lehtė tash me krijimin e Shėrbimit
Europian pėr Veprim tė Jashtėm. Por, edhe pėrpjekjet pėr tė krijuar njė bazė mė
tė sigurt e cila do tė shėrbente si pikėnisje janė dėmtuar nga grindjet e
vogla.
Shpresoj qė Shėrbimi Europian pėr Veprim tė Jashtėm mund tė bėjė ndryshim.
Derisa ka shumė ēėshtje tė politikės sė jashtme ku meritat e diplomacisė sė
qetė ende mund tė shihen, pėrfshirė edhe pėrpjekjet pėr ti ndalur ambiciet
bėrthamore tė Iranit, nė epokėn e Pasluftės sė Ftohtė ne presim qė liderėt tanė
tė dalin nė qendėr tė vėmendjes dhe tė shprehin dhembshurinė, indinjatėn apo
rezervat tona kolektive.
Nėse Ashton do tė qėndrojė nė kėtė pozitė gjatė mandatit tė plotė pesėvjeēar,
atėherė ajo duhet tė heqė dorė.
(*) The Guardian

